مسجد مقدس جمکران

مسجد مقدس جمکران , در شش کیلومترى شهر مذهبى قم است . بنای این مسجد , بیش از یک هزار سال پیش به فردی به اسم شیخ حسن بن مثله جمکرانی مربوط می گردد , به گفته وی در بیداری با امام دوازدهم شیعه‌ها , حضرت مهدی دیدار نموده است و حجت بن حسن دستور ساخت مسجد را به او داده است . این مسجد برای شیعیان اهمیت یگانه دارد و بویژه بعداز انقلاب با وسعت دادن این مسجد بر رونق آن افزوده شده‌است .
اولین روستا ای که در حیطه قم بنا شده روستای جمکران است . بعضا جمکران را همان ورجمکرد ( محل حکومت جمشید پادشاه اهل ایران ) می‌دانند که دوران حکومتش به عصر طلایی ایران مشهور است , دارای شهرت است که بنای اولیه جمکران را او گذاشته و قلعه ای در آن بنا نموده است . هم اکنون بقایای قلعه ای در در روستای جمکران دیده می شود که خصوصیات آن55*55 متر و قطر دیواره آن در پایه تا 4 متر است . در حدیثی از حضرت علی ع به این قلعه با عنوان قلعه گبران اشاره شده‌است .

بنا بر تحقیقات یک نشریه آلمانی خورآباد و جمکران دو محل سکونت دوره پیش از تاریخ در کناره غربی فلات مرکزی ایران است . همینطور اثرها فراوانی از تمدنهای 4 الی 5 هزار ساله در منطقه جمکران بدست آمده است .
– پیش از اسلام در منطقه جمکران دوازده محله بوده و درهر محله یک آتشکده که بعداز حضور مسلمانان , این آتشکده ها تخریب شد .
خطاب بن اسدی گذشته از حضور اشعریون ( قبلی از سال 66 هق ) مسجدی را درین منطقه بنا کرد و خود در آن نماز می‌خواند . این اولین مسجد در منطقه قم است .
– بعد از شورش طرفداران ابن مغیره علیه حجاج بن یوسف به شکست انجامید , گروهی از بنی اسد به قم آمدند و در جمکران رحل اقامت گزیدند .
– ده سال بعد از حضور بنی اسد , سعید بن جبیر از یاران حضرت علی و از عرفای عصر بعداز شکست عبدالرحمن به محمد اشعث ( والی سیستان ) ازدست حجاج به قم و منطقه جمکران گریخت و 3 الی 7 سال در این منطقه اقامت داشت .
– او‌لین قبائل عرب که به قم وارد شدند اشعریون بودند که در سال 66 و 67 هجری در منطقه جمکران اقامت گزیدند . البته حضور خطاب اسدی پیس از آن ها بود .

مسجد جمکران

مسجد جَمْکَران ; مسجدی منسوب به امام زمان ( عج ) در محدوده شهر قم است که بنابر قول پر اسم و رسم , به دستور امام زمان ( عج ) توسط حسن بن مثله جمکرانی ساخته شده است .
مسجد جمکران چندین دهه پیش , ساختمان کوچک و ساده‌ای داشت ; ولی بعد از انقلاب اسلامی ایران نوسازی شده و بر فضای آن افزوده و تاسیسات و بناهای متعددی پیرامون آن ساخته شد . این مسجد درحال حاضر با واحدهای گوناگونی مثل واحد مراسم و تبلیغات , روابط همگانی , کتابخانه , انتشارات و تحقیقات , ثبت کرامات , نذورات و هدایا , سازمان می‌شود و هر ساله پذیرای حدود پانزده میلیون زائر است .
این مسجد , که به سبب نزدیکی با روستای جمکران , به مسجد جمکران آوازه یافته است به سبب انتساب به حضرت مهدی ( عج ) , «‌مسجد صاحب الزمان‌» نامیده می گردد . در گذشته به «‌مسجد قدمگاه‌» هم مشهور بوده است .
بسیاری از شیعیان شب چهارشنبه از روزهای هفته و شب نصفه شعبان – ولادت مهدی – از روزهای سال را به این مسجد می روند و اعمال آن‌را بجا میاورند . اعمال آن دو رکعت نماز تحیت مسجد است و دو رکعت نماز که به نماز امام زمان مشهور است به شیوه‌ای خاص بجای آورده میشود .

منابع تاریخی

در رابطه این مسجد در هیچ یک از منابع تاریخی سخنی نیست و صرفا منشی قمی ضمن اتفاق ها سال ۹۸۶ , در شرح درحال حاضر میرغیاث الدین محمد میرمیران متن است که وی به هنگام توقف در روستا لَنجَرودِ قم , گهگاه در مَقامِ با احترام امام زمان ( عج ) در جمکران اعتکاف می کرد , که به گفته فقیهی غرض از آن مقام , مسجد جمکران است . اطلاع دیگر , مأخود از کتیبه تاریخی مسجد , دربرگیرنده شعری با مادّه مورخ ۱۱۶۷ است که به تعمیر مسجد در آن سال اشاره دارد . ظاهراً در همان زمان راهی درشکه‌رو برای مسجد احداث شوید . در اواخر دوره قاجار و اوایل عصر پهلوی , ساختمان مسجد قدیمی و نیمه ویران بود .

معماری

مسجد مقدس جمکران

به نسبت دادن اشاره قاضی احمد قمی و کتیبه مورخ ۱۱۶۷ , مسجد پیش از دوران افشاریه ساخته شده است , البته از ویژگیهای معماری عصر صفوی در مسجد جمکران اطلاعی در دست نیست .

برطبق کتیبه مسجد , بنایی که در ۱۱۶۷ میرزا علی اکبر جمکرانی آن را تعمیر کرد , مشتمل بر مسجدی ستوندار به ابعاد ۱۷×۵ متر با چهار فرش انداز , در جنوبِ صحنی به بعدها ۱۷×۱۳ متر بوده است که در دوران ناصری , حاج علیقلی جمکرانی یک جانب صحن آن را با مبلغ سیصد تومان سازه کرد . علی اصغر خان اتابک در اوایل حکومت مظفرالدین شاه ( ۱۳۱۳ـ۱۳۲۴ ) مسجد و صحن را تعمیر کرد و حجره‌ها و ایوانهایی در حوالی صحن و دو آب انبار , یکی در صحن و دیگری در خارج از صحن , سازه کرد .

آیت اللّه محمد تقی بافقی هم تعمیراتی در مسجد انجام بخشید و در آنجا آب انباری احداث کرد . در طی تعمیر مسجد در زمان قاجار , تزئیناتی به سازه افزوده شد که مشتمل بر ازاره کاشی‌کاری خشتی هفت رنگ به ارتفاع ۱ و نیم متر و تزئیناتی با نقوش اسلیمی با آب طلا و لاجورد در قسمت فوقانی و کتیبه‌ای از کاشیهای خشتی به خط ثلث از سوره جمعه در بخش میانی شبستان مسجد بود .

محراب

این مسجد دارای چهار محراب پنج تَرْکی با پوشش مقرنس گچی و لچکیهای کاشیکاری شده با کتیبه‌هایی به خط ثلث با عبارت ( فَمَنْ صَلّیها فَکانَّما صَلّی فی البیتِ العتیق ( بود . میان محراب مرکزی چاه کوچکی قرار داشت که دهانه آن با سنگ مرمر میان تهی پوشانده شده بود و برخی زائران برای تبرک از باطن آن خاک می‌بردند . در سینه همین محراب قطعه سنگ دیگری از مرمر شفاف قرار داشت که میان آن اثر یک گام بزرگ , به نشان قدمگاه بودن مسجد , حجاری شده بود . در ۱۳۵۰ , با اقدام آیت اللّه فیض قمی ( متوفی ۱۳۷۰ ) چاه را پُر کردند و سنگ مزبور را کندند , زیرا به یقین ایشان نشان بدعت بود .

مسجد مقدس جمکران

محوطه ورودی

در ۱۳۳۲ش مسجد جمکران به اهتمام سید محمد آقازاده تعمیر و بعضی قسمتهای آن تجدید بنا شد و تالاری در جنوب صحن , با شش ستون از تیرآهن , به طول هفده و عرض چهار متر , احداث شوید که در واقع به عبارتی محوطه ورودی مسجد بود . کتیبه تاریخی مسجد با مادّه تاریخ ۱۱۶۷ در همین بنا نصب بود که اکنون در انبار مسجد نگهداری میشود .

در بخش شرقی صحن هم تالاری به پهنا چهار و ارتفاع سیزده متر , با تزئیناتی از آجرهای تراش و کاشیهای هفت رنگ , احداث شوید که اسم بانی ( سیدمحمد آقازاده ) , و مورخ ۱۳۷۲ و اسم معمار به خط ثلث در آن ذکر شده شده‌است . نمای ورود به صحن در‌این دوران ایوانی آجری با پوشش گچی در سقف و اِسْپَر مزین به کاشی هفت رنگ در دو طرف بوده است . در نمای درگاه هم کتیبه‌هایی با معنی ها اهمیت ادای به موقع نماز و تاریخهای ۱۳۱۸ و ۱۳۷۱ وجود داشته است . در نصیب جنوب شرقی مسجد گل دسته آجری هشت ترکی به طول هفده متر قرار داشته که , به نسبت دادن کتیبه , در ۱۳۱۸ درست شده بوده است .

به طور همزمان با برد انقلاب اسلامی و ارتقاء زائران و لزوم توسعه سازه , هسته تاریخی مسجد تخریب شد و با تسلط آیت الله مرعشی نجفی به حالت مربعی آرم گذاری شوید که با سنگفرش جداگانه‌ای با نوار سیاه و سفید معین شده‌است .
بعد از آن , با خریداری زمینهای کشاورزی اطراف مسجد , چهل هکتار زمین در اختیار مسجد جمکران قرار گرفت که ۵/۵ هکتار آن به محوطه و صحن کلیدی اختصاص یافت .

بازدید : 29 بازدید
تعداد دیدگاه در این پست 0 نظر .

 

نظر خود را ارسال کنید