زیبایی های کهنه قلعه مشکین شهر

کهنه قلعه ; نمادی از شگفتی های معماری تاریخ

کهنه قلعه مشکین شهر از آثار عصر ساسانی است و از استحکام خاصی برخوردار بوده و در جنگ‌ها و تهاجم دشمنان به‌عنوان پناهگاه از آن نگهداری و استفاده می‌شده است . سنگ نبشته‌ای به خط پهلوی ساسانی در جبهه شمالغربی این بنا در مسافت 150 متری در آبراهه خیاو قراردارد . این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت محل ورود مشکین شهر از طرف جاده اردبیل و بر روی تپه ای طبیعی با ۵۰ متر طول واقع شده و از شش برجک با دیوار های ضخیم خشتی و حجره های کوچک آخور مانند تشکیل شده شده‌است .

قلعه کهنه تحت شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . معماری قلعه :

بنای اولیه این قلعه در عصر شاپور دوم ساسانی در سال 337 میلادی به امر نرسه هرمز حکمران ساسانی در خیاو به مدت شش سال ایجاد شده است .

این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع و از 6 برجک با دیوارهای ضخیم خشتی و حجره‌ های کوچک آخور مانند تشکیل شده شده‌است . طراحی این حجره‌ ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده‌است .

پلان قلعه به صورت ذوزنقه غیرمنظم در امتداد شمال غربی و جنوب غربی است . ارتفاع تقریبی این قلعه 1416 متر از سطح آبهای آزاد است .

طول ضلع شمالی قلعه ۹۵ متر و ضلع جنوبی آن ۱۱۵ متر میباشد . قلعه از ۴ دیوار خشتی و چندین برجک تشکیل شده شده‌است که قطر دیوار آن ۱ متر هست .

در دو گوشه شمال‌ غربی و جنوب اثرها برج مدور به قطرهای ۶ متر و ۱۰ متر وجود دارد . درمنتهی‌ الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به چشم می‌ خورد .

این قلعه دارای سه برج و سه دیوار است که ارتفاع حصار از درون قلعه بیش از چهار متر و از خارج بیش از هشت متر است .

سازه‌ های دیوارهای قلعه از سنگ , ملات گچ و آهک و بقیه از خشت و کنگره‌ های آن از گل ساخته شده است .

تاریخچه این قلعه :

در ضلع شمالی قلعه در داخل خیاوچای ( باغ نوروز ) سنگ نبشته ای وجود دارد که بر روی آن تاریخ ۳۴۷ میلادی ( هفتمین ماه از بیست و هفتمین سال از سلطنت شاپور دوم ) نقش بسته است . این کتیبه اولی سنگ نبشته دوران ساسانی کشف شده در آذربایجان است . بنا به نوشته این سنگ نبشته , قلعه کهنه ( کهنه قالا ) به دستور نرسه هرمز , حکمران محلی منطقه مشکین شهر تشکیل شده و شش سال به ارتفاع انجامیده و یک‌سری عصر تعمیرات در آن انجام شده که نهایی تعمیر این قلعه در دوران زندیه است . به گفته «محمد علی مخلصی» در کتاب «فهرست بناهای تاریخی آذربایجان» اشیای سفالی و مفرغ به دست آمده از این قلعه در ضلع شمال غربی و پای دیوار قلعه مربوط به دوره های پیش از ساسانیان میباشد .

در منابع یاد شده تاریخی آمده که نادرشاه افشار هنگام رجوع از دشت مغان مدتی در این قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی می‌رساند که قلعه یاد شده نزدیک به ۳۰۰ سال پیش پابرجا بوده و در حین قاجاریه و چه بسا پهلوی به صورت پادگان سواره نظام استفاده می شده‌است .

این سازه در سال ۱۳۴۵ با شماره ۶۱۸ در فهرست اثر ها ملی به ثبت رسیده است . جستجو های فصل اول در سال ۱۳۶۶ در این قلعه انجام گرفته و در سال ۱۳۶۷ کاوش‌ های فصل دوم صورت گرفت .

در کاوشهای باستانشناختی در کهنه قلعه مشکین شهر همینطور نشانه‌ هایی از مورد ها فرهنگی , سفال‌ های دست ساز و چرخ ساز به رنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به عصر آهن سه به دست آمده که منسوب به اقوام اورارتویی است .

متأسفانه فعلا کهنه قلعه مشکین شهر یک بنای خشتی مخروبه است که روز به روز این وضع حادتر می شود . خوشبختانه در سال ۱۳۸۵با همت مسئولان استان و شهرستان مالکیت قلعه که زیر نظر وزارت دفاع بوده از سمت سازمان میراث فرهنگی , صنایع دستی و گردشگری تملک شده‌است .

سنگ نبشته ساسانی

تخته سنگ زیاد بزرگی بنام ( ( سوروشکن داشی ) ) در فاصله ۱۵۰متری غرب کهنه قلعه مشکین شهر در کمرکش ارتفاع غربی دره ( ( نوروز یاماجی ) ) در داخل باغ نوروز درست مقابل کهنه قلعه موجود هست که حاوی نبشته ای به ابعاد ۳۰/۲*۱۰/۲ سانتی متر در دو ستون ۱۵ سطری در چب و یک ستون ۶ سطری در سمت راست , مجموعا ۲۱ سطر به خط پهلوی عهد شاپور دوم ساسانی بر روی آن حکاکی شده‌است .

این سنگ نبشته در فصل‌تابستان ۱۳۴۵ شمسی به وسیله آقای کامبخش شخص , باستان شناس ایرانی در خیاو کشف شوید سیاهه و دست خط و عکس از این کتیبه برای قرائت مطالبش در اختیار تعدادی نفر از متخصص ها خط شناس در دانشگاه تهران و خارج از کشور در سال ۱۳۴۶ شمسی قرار داده شد و در یبن آنان آقای دکتر گیرد گروپ آلمانی باستان شناس معروف موفق به ترجمه نوشته حک شده بر روی این سنگ شد و شخصا به منظور کسب اطلاع بیشتر از صحت متن کتیبه در تابستان ۱۳۴۶ به مشکین شهر آمده و از نزدیک مطالعاتی انجام داده است .

کهنه قلعه مشکین شهر

مضمون این نوشته در زمینه‌ی فرمان و تاریخ ساخت قلعه است که به نرسه هرمزد نوشته شده شده‌است .

این سنگ نبشته به مرور زمان در نتیجه فرسایش طبیعی و غیر طبیعی از جمله روشن کردن آتش در زیر آن و کندن تحت آن توسط حفارات غیر مجاز به اعتقاد واهی و خرافی عده ای مبنی بر وجود گنجینه در زیر این سنگ , سبب شده لایه‌ های سطحی این سنگ و نوشته‌ های روی آن تقریبا از بین برود .

سنگ نبشته‌ پهلوی شاپور دوم ساسانی لفظ به لفظ به خط فارسی و لاتین برگردانده شده و هزوار شهای آن مشخص و با نهادن پازند آن ها در میان دو پرانتز برای مطابقت با متن پهلوی تحت الفظی ترجمه شده است .

این ترجمه به قرار پایین است :

“ به ماه مهر در سال

۲۷ شاهپور شاهان

پادشاه . آنکه بود پسر اورمزد پادشاه . آن‌گاه

اینجانب نرسه هرمزد . اینجانب

گفتم که‌این دژ فرخ ( فرهید )

دخوخلی ( ؟ ) آنکه من فرکندم ( ساختم )

به نام آنکه یزدان دانستم و ( قلعه ) را

شاهان شاه به ۶ سال

به فرجام کردم چنین ( ببین )

شهریار بزرگ آزاد مرد

هر کس از این پس راد باشد ( هر که پس از من راد مرد باشد )

این دژ پسند ز دیگر ( در حالتی که این قلعه را پسندد )

……

از من بر روان او آفرین باد

… . . پیش

یک کند ( بفرستد )

هر که نپسندد

یک دیگر دژ ( یک قلعه دیگر )

نماید که از این

خوب تر

بود ( باشد ) ”

موقعیت مکانی  کهنه قلعه مشکین شهر :

این کهنه قلعه مشکین شهر در ارتفاع شرقی ( دره باغ نوروز ( در شهرستان مشگین شهر در ارتفاع ۵۰ متری خیاو چای قرار گرفته و از ۳ طرف با شیب تند به خیاوچای منتهی می شود . قله سبلان در قسمت جنوبی قلعه خودنمایی می نماید . موقعیت این قلعه در قسمت محل ورود مشکین شهر از طرف جاده اردبیل و روی تپه‌ ای طبیعی با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده‌است .

بازدید : 25 بازدید
تعداد دیدگاه در این پست 0 نظر .

 

نظر خود را ارسال کنید