کهنه قلعه مشکین شهر

کهنه قلعه ; نمادی از شگفتی های معماری تاریخ

کهنه قلعه مشکین شهر از آثار زمان ساسانی است و از استحکام خاصی برخوردار بوده و در جنگ‌ها و تهاجم دشمنان به‌عنوان پناهگاه از آن نگهداری و استفاده می‌شده است . سنگ نبشته‌ای به خط پهلوی ساسانی در جبهه شمالغربی این بنا در فاصله 150 متری در آبراهه خیاو جای دارد . این قلعه با مساحتی نزدیک به ۱۵ هزار متر مربع در قسمت محل ورود مشکین شهر از سوی جاده اردبیل و بر روی تپه ای طبیعی با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده و از شش برجک با دیوار های قطور خشتی و حجره های کوچک آخور مانند ساخته شده شده‌است .

کهنه قلعه

قلعه کهنه تحت شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .
معماری قلعه :

بنای نخستین این قلعه در زمان شاپور دوم ساسانی در سال 337 میلادی به فرمان نرسه هرمز حکمران ساسانی در خیاو به مدت شش سال تاسیس شده است .

این قلعه با مساحتی نزدیک به ۱۵ هزار متر مربع و از 6 برجک با دیوارهای ضخیم خشتی و حجره‌ های کوچک آخور مانند تشکیل‌شده شده‌است . طراحی این حجره‌ ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده‌است .

پلان قلعه به صورت ذوزنقه غیرمنظم در امتداد شمال غربی و جنوب غربی است . طول تقریبی این قلعه 1416 متر از سطح آبهای آزاد است .

طول ضلع شمالی قلعه ۹۵ متر و ضلع جنوبی آن ۱۱۵ متر هست . قلعه از ۴ دیوار خشتی و چندین برجک تشکیل شده شده‌است که قطر دیوار آن ۱ متر است .

در دو کناره شمال‌ غربی و جنوب آثار ساختمان بلند مدور به قطرهای ۶ متر و ۱۰ متر موجود هست . درمنتهی‌ الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به چشم می‌ خورد .

این قلعه دارای سه برج و سه دیوار است که طول حصار از داخل قلعه بیش تر از چهار متر و از خارج بیش از هشت متر میباشد .

سازه‌ های دیوارهای قلعه از سنگ , ملات گچ و آهک و بقیه از خشت و کنگره‌ های آن از گل تاسیس شده است .

تاریخچه این قلعه :

کهنه قلعه مشگین شهر

در ضلع شمالی قلعه در باطن خیاوچای ( باغ نوروز ) سنگ نبشته ای وجود دارد که بر روی آن تاریخ ۳۴۷ میلادی ( هفتمین ماه از بیست و هفتمین سال از سلطنت شاپور دوم ) نقش بسته است . این کتیبه او‌لین سنگ نبشته دوران ساسانی کشف شده در آذربایجان است . بنا به متن این سنگ نبشته , قلعه کهنه ( کهنه قالا ) به دستور نرسه هرمز , حکمران محلی منطقه مشکین شهر درست شده و شش سال به طول انجامیده و چندین عصر تعمیرات در آن انجام یافته که آخری تعمیر این قلعه در دوران زندیه می‌باشد . به گفته «محمد علی مخلصی» در کتاب «فهرست بناهای تاریخی آذربایجان» اشیای سفالی و مفرغ به دست آمده از این قلعه در ضلع شمال غربی و پای دیوار قلعه مربوط به زمان های پیش از ساسانیان میباشد .

در منابع یاد شده تاریخی آمده که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی درین قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی می‌رساند که قلعه یاد شده نزدیک به ۳۰۰ سال پیش پابرجا بوده و در زمان قاجاریه و چه بسا پهلوی به صورت پادگان سواره نظام استفاده می شده‌است .

این بنا در سال ۱۳۴۵ با شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . کاوش های فصل اول در سال ۱۳۶۶ در این قلعه انجام گرفته و در سال ۱۳۶۷ کاوش‌ های فصل دوم صورت گرفت .

در کاوشهای باستانشناختی در کهنه قلعه همینطور نشانه‌ هایی از مورد ها فرهنگی , سفال‌ های دست ساز و چرخ ساز به رنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مرتبط با زمان آهن سه به دست آمده که منسوب به اقوام اورارتویی است .

متأسفانه اکنون کهنه قلعه یک بنای خشتی مخروبه است که روز به روز این وضع حادتر می شود . خوشبختانه در سال ۱۳۸۵با همت مسئولان استان و شهرستان مالکیت قلعه که زیر نظر وزارت دفاع بوده از طرف سازمان میراث فرهنگی , صنایع دستی و گردشگری تملک شده‌است .

سنگ نبشته ساسانی

تخته سنگ بسیار بزرگی بنام ( ( سوروشکن داشی ) ) در مسافت ۱۵۰متری غرب کهنه قلعه در کمرکش ارتفاع غربی دره ( ( عید نوروز یاماجی ) ) در داخل باغ نوروز درست مقابل کهنه قلعه موجود است که حاوی نبشته ای به ابعاد ۳۰/۲*۱۰/۲ سانتی متر در دو ستون ۱۵ سطری در چب و یک ستون ۶ سطری در سمت راست , مجموعا ۲۱ سطر به خط پهلوی عهد شاپور دوم ساسانی بر روی آن حکاکی شده‌است .

این سنگ نبشته در فصل‌تابستان ۱۳۴۵ شمسی بوسیله آقای کامبخش فرد , باستان شناس ایرانی در خیاو کشف گردید سیاهه و دست نویس و عکس از این کتیبه برای خواندن مطالبش در اختیار چندین نفر از متخصصین خط شناس در دانشگاه تهران و خارج از کشور در سال ۱۳۴۶ شمسی قرار داده شد و در یبن آن ها آقای دکتر گیرد گروپ آلمانی باستان شناس معروف موفق به ترجمه متن حک شده بر روی این سنگ شد و شخصا به منظور کسب اطلاع بیشتر از صحت متن کتیبه در فصل تابستان ۱۳۴۶ به مشکین شهر آمده و از نزدیک مطالعاتی انجام داده است .

مضمون این متن در مورد فرمان و تاریخ ساخت قلعه است که به نرسه هرمزد نوشته شده شده‌است .

این سنگ نبشته به مرور زمان در نتیجه فرسایش طبیعی و غیر طبیعی از جمله روشن کردن آتش در زیر آن و کندن زیر آن بوسیله حفارات غیر مجاز به اعتقاد واهی و خرافی عده ای مبنی بر وجود گنجینه در زیر این سنگ , سبب شده لایه‌ های سطحی این سنگ و نوشته‌ های روی آن تقریبا پاک بشود .

سنگ نبشته‌ پهلوی شاپور دوم ساسانی لفظ به لفظ به خط فارسی و لاتین برگردانده شده و هزوار شهای آن مشخص و با نهادن پازند آنها در میان دو پرانتز برای مطابقت با متن پهلوی تحت الفظی ترجمه شده‌است .

این ترجمه به قرار زیر است :

“ به ماه مهر در سال

۲۷ شاهپور شاهان

سلطان . آنکه بود پسر اورمزد شاه . آن گاه

من نرسه هرمزد . من

گفتم که‌این دژ فرخ ( فرهید )

دخوخلی ( ؟ ) آنکه من فرکندم ( ساختم )

به نام آنکه یزدان دانستم و ( قلعه ) را

شاهان شاه به ۶ سال

به فرجام کردم چنین ( ببین )

شهریار بزرگ آزاد مرد

هر کس از این پس راد باشد ( هر که پس از من راد مرد باشد )

این دژ پسند ز دیگر ( در‌حالتی که این قلعه را پسندد )

……

از من بر روان او آفرین باد

… . . پیش

یک کند ( بفرستد )

هر که نپسندد

یک دیگر دژ ( یک قلعه دیگر )

نماید که از این

بهتر

بود ( باشد ) ”

بازدید : 42 بازدید
تعداد دیدگاه در این پست 0 نظر .

 

نظر خود را ارسال کنید