کهنه قلعه مشگین شهر : شگفتی تاریخ

کهنه قلعه ; نمادی از شگفتی های معماری تاریخ

کهنه قلعه مشکین شهر از آثار زمان ساسانی است و از استحکام خاصی برخوردار بوده و در جنگ‌ها و تهاجم دشمنان به‌عنوان پناهگاه از آن نگهداری و استعمال می‌شده است . سنگ نبشته‌ای به خط پهلوی ساسانی در جبهه شمالغربی این سازه در مسافت 150 متری در آبراهه خیاو قراردارد . این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت ورودی مشکین شهر از سمت جاده اردبیل و بر روی تپه ای طبیعی با ۵۰ متر طول واقع شده و از شش برجک با دیوار های کلفت خشتی و حجره های کوچک آخور مانند تشکیل شده شده‌است .

قلعه کهنه مشگین شهر تحت شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .
معماری قلعه :

کهنه قلعه مشگین شهر

بنای اولیه این کهنه قلعه مشگین شهر در دوره شاپور دوم ساسانی در سال 337 میلادی به فرمان نرسه هرمز حکمران ساسانی در خیاو به مدت شش سال ایجاد شده است .

این قلعه با مساحتی نزدیک به ۱۵ هزار متر مربع و از 6 برجک با دیوارهای ضخیم خشتی و حجره‌ های کوچک آخور مانند تشکیل شده شده‌است . طراحی این حجره‌ ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده‌است .

پلان  کهنه قلعه مشگین شهر به صورت ذوزنقه غیرمنظم در امتداد شمال غربی و جنوب غربی است . ارتفاع تقریبی کهنه قلعه مشگین شهر 1416 متر از تراز آبهای آزاد است .

ارتفاع ضلع شمالی قلعه ۹۵ متر و ضلع جنوبی آن ۱۱۵ متر هست . قلعه از ۴ دیوار خشتی و چندین برجک تشکیل شده شده‌است که قطر دیوار آن ۱ متر می‌باشد .

در دو کناره شمال‌ غربی و جنوب آثار ساختمان بلند مدور به قطرهای ۶ متر و ۱۰ متر وجود دارد . درمنتهی‌ الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به دیده می‌ خورد .

این قلعه دارنده سه برج و سه دیوار است که طول حصار از داخل قلعه بیش از چهار متر و از بیرون بیش از هشت متر است .

سازه‌ های دیوارهای قلعه از سنگ , ملات گچ و آهک و بقیه از آجر و کنگره‌ های آن از گل ساخته شده است .

تاریخچه کهنه قلعه مشگین شهر :

در ضلع شمالی قلعه در داخل خیاوچای ( باغ نوروز ) سنگ نبشته ای موجود هست که بر روی آن تاریخ ۳۴۷ میلادی ( هفتمی ماه از بیست و هفتمین سال از سلطنت شاپور دوم ) نقش بسته است . این کتیبه او‌لین سنگ نبشته دوران ساسانی کشف شده در آذربایجان است . بنا به نوشته این سنگ نبشته , قلعه کهنه ( کهنه قالا ) به دستور نرسه هرمز

, حکمران محلی منطقه مشکین شهر ساخته شده و شش سال به طول انجامیده و چندین زمان تعمیرات در آن صورت گرفته که آخرین تعمیر این  کهنه قلعه مشگین شهر در دوران زندیه است . به گفته «محمد علی مخلصی» در کتاب «فهرست بناهای تاریخی آذربایجان» اشیای سفالی و مفرغ به دست آمده از این قلعه در ضلع شمال غربی و پای دیوار قلعه مربوط به عصر های پیش از ساسانیان می باشد .

در منابع یاد شده تاریخی آمده که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی در کهنه قلعه مشگین شهر اقامت داشته و این گفته تاریخی می‌رساند که قلعه یاد شده در حدود ۳۰۰ سال پیش پابرجا بوده و در حین قاجاریه و چه بسا پهلوی به صورت پادگان سواره نظام استفاده می شده‌است .

کهنه قلعه مشگین شهر

این سازه در سال ۱۳۴۵ با شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . کاوش های فصل اول در سال ۱۳۶۶ در این قلعه انجام گرفته و در سال ۱۳۶۷ کاوش‌ های فصل دوم صورت گرفت .

در کاوشهای باستانشناختی در کهنه قلعه همچنین نشانه‌ هایی از موردها فرهنگی , سفال‌ های دست ساز و چرخ ساز به رنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به عصر آهن سه به دست آمده که منسوب به اقوام اورارتویی است .

متأسفانه اکنون کهنه قلعه یک بنای خشتی مخروبه است که روز به روز این اوضاع حادتر می شود . خوشبختانه در سال ۱۳۸۵با سعی مسئولان استان و شهرستان مالکیت قلعه که زیر نظر وزارت دفاع بوده از سوی سازمان میراث فرهنگی , صنایع دستی و گردشگری تملک شده‌است .

سنگ نبشته ساسانی

تخته سنگ بسیار بزرگی بنام ( ( سوروشکن داشی ) ) در فاصله ۱۵۰متری غرب کهنه قلعه در کمرکش طول غربی دره ( ( نوروز یاماجی ) ) در داخل باغ نوروز درست مقابل کهنه قلعه موجود هست که دربردارنده نبشته ای به بعد ها ۳۰/۲*۱۰/۲ سانتی متر در دو ستون ۱۵ سطری در چب و یک ستون ۶ سطری در سمت راست , جمعاً ۲۱ سطر به خط پهلوی عهد شاپور دوم ساسانی بر روی آن حکاکی شده‌است .

این سنگ نبشته در تابستان ۱۳۴۵ خورشیدی به وسیله آقای کامبخش فرد , باستان شناس ایرانی در خیاو کشف شوید سیاهه و دست نویس و عکس از این کتیبه برای خواندن مطالبش در اختیار یکسری نفر از متخصصان خط شناس در دانشگاه تهران و خارج از کشور در سال ۱۳۴۶ خورشیدی قرار داده شد و در یبن آنان آقای دکتر گیرد گروپ آلمانی باستان شناس معروف برنده به ترجمه نوشته حک شده بر روی این سنگ شد و شخصا به منظور کسب اطلاع بیشتر از صحت متن کتیبه در تابستان ۱۳۴۶ به مشکین شهر آمده و از نزدیک مطالعاتی انجام داده است .

مضمون این نوشته درباره ی فرمان و تاریخ ساخت قلعه است که به نرسه هرمزد نوشته شده شده‌است .

این سنگ نبشته به مرور در نتیجه فرسایش طبیعی و غیر طبیعی از جمله روشن کردن آتش در تحت آن و کندن ذیل آن توسط حفارات غیر مجاز به اعتقاد واهی و خرافی عده ای بر طبق وجود گنجینه در پایین این سنگ , سبب شده لایه‌ های سطحی این سنگ و نوشته‌ های روی آن نسبتاً پاک شود .

سنگ نبشته‌ پهلوی شاپور دوم ساسانی لفظ به لفظ به خط فارسی و لاتین برگردانده شده و هزوار شهای آن مشخص و با گماردن پازند آنان در میان دو پرانتز برای مطابقت با متن پهلوی زیر الفظی ترجمه شده‌است .

این ترجمه به قرار زیر است :

“ به ماه مهر در سال

۲۷ شاهپور شاهان

فرمانروا . آنکه بود پسر اورمزد فرمانروا . آنگاه

من نرسه هرمزد . اینجانب

گفتم که این دژ فرخ ( فرهید )

دخوخلی ( ؟ ) آنکه اینجانب فرکندم ( ساختم )

به نام آنکه یزدان دانستم و ( قلعه ) را

شاهان سلطان به ۶ سال

به فرجام کردم چنین ( ببین )

شهریار بزرگ آزاد مرد

هر کس از این پس راد باشد ( هر که بعداز من راد مرد باشد )

این دژ پسند ز دیگر ( در شرایطی‌که این قلعه را پسندد )

……

از من بر روان وی آفرین باد

… . . پیش

یک کند ( بفرستد )

هر که نپسندد

یک دیگر دژ ( یک قلعه دیگر )

کند که از این

بهتر

بود ( باشد ) ”

بازدید : 31 بازدید
تعداد دیدگاه در این پست 0 نظر .

 

نظر خود را ارسال کنید