گنبد غفاریه مراغه بام زیبای مراغه

گنبد غفاریه مراغه  در کنار رودخانهٔ صوفی چای قرار گرفته‌است . این گنبد بنایی مکعب شکل است که در حین حکومت ایلخانیان و به وسیله شاه ابوسعید بهادر خان ساخته شده است . در ضلع جنوبی , شرقی و غربی سازه از نشانی به اسم چوگان دار استفاده شده که در بنای دیگری در ایران مشاهده نشده است که این نشان به نوعی هویت بنای غفاریه را معین می نماید

این سازه در ۷ مرداد ۱۳۱۲ به شماره ۱۳۷ در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
وجه تسمیهٔ گنبد غفاریه مراغه براساس آنچه که از متن ها تاریخی برمی‌آید چنین است که عارفی به‌نام «نظام‌الدین احمد بن حسین‌الغفاری» در حین فرمانروایی «سلطان یعقوب بن حسن‌بیگ آق‌قویونلو» هنگام مراجعت از حج , عمارتی در اطراف این بنا احداث و املاک و باغی جهت مصارف آن وقف نمود . به‌همین جهت این عمارت و بناهای وابسته و همینطور برج مزبور به‌نام او به «غفاریه» شهرت یافت .

این گنبد هم یکی دیگر از مزارهای پنجگانه مراغه میباشد . این بنا در قسمت شمال باختری مراغه , کنار رودخانه صافی چای واقع شده و تاریخ احداث آن در مسافت بین سال های 725 و 728 هـ . ق است . گنبد غفاریه بنایی مربع و آجری است که در بالای سکویی سنگی و سردابه دخمه ای عمیقی پایدار می‌باشد .

در چهار زاویه آن ستون هایی با نقوش لوزی یخ ساخته اند . جلو خان بزرگ آن , رو به شمال دارد و پهنای طاق زیرین به جانب خاور است . هر یک از اضلاع طرفین و عقب دارنده دو طاقنما و یک حاشیه مکتوب است .

در این گنبد تمامی خطوط , ریحان است . کاشی های این سازه مخلوطی از رنگ آبی رنگ دریایی و آسمانی است . رنگ حروف کتیبه ها سیاه بوده و بر متن سفید دیوار با شاخ و برگ فیروزه قرار دارند . بالای طاق نمای مرکزی ایوان بزرگ , کتیبه ای سه خطی به چشم می‌خورد .

گنبد غفاریه مراغه

این گنبد دارنده دو طبقه فوقانی و زیرین است . ازاره ی بنا به طول ۲ متر از سنگ مرمر تراشیده سفید ساخته شده که بعضی از قطعات آن به بعدها ۱۵۰ در ۷۰ سانتیمتر است . مدخل گنبد به جهت شمال است و در کناره های سازه , ستون های آجری با نقوش لوزی و در هر یک از اضلاع , دو طاقنما و یک حاشیه کتیبه کار کرده اند . این سازه در اصل دارای گنبدی دو پوش بوده که از بین رفته و در عصر اخیر به همت سازمان میراث فرهنگی تعمیر و نوسازی شده‌است .

سرداب زیرین بنا رو به مشرق دارد , ولی ورودی اتاق فوقانی شمالی و با طاقنمایی احاطه شده‌است . بر بالای در , کتیبه ای در دو ردیف و بر بالای طاق , کتیبه ای دیگر به دیده می خورد . حروف کتیبه ها در اینجا ریحان است . متن کتیبه سه سطری بالای طاق علی رغم تحمل آسیب های زیاد قابل خواندن است : ‹امر بانشاء هذه القبه المبارکه فی ایام مولانا السلطان الاعظم ظل الله فی الارض سلطان سلاطین العرب و العجم ابوسعید بهادر خان خلد الله ملکه› .

از دو کتیبه دو سطری بالای در , چیز زیادی بر جای نمانده , ولی از همین مختصر می توان دریافت که این کتیبه , حاوی ا‌لقاب و احتمالا اسم شخصیتی بوده که آرامگاه برای وی ایجاد شده است .

گنبد غفاریه مراغه

گنبد غفاریه مراغه با الهام از گنبد سرخ مراغه تشکیل شده و به حالت مربع آجری است که روی جایگاه و بر فراز دخمه‌ای استوارشده است و چهار کناره آن توسط ستون‌هایی که دارنده تزیینات آجری است , زینت یافته است .

درگاه ورودی سازه به سوی شمال واقع شده و دارنده یک طاق نمای بزرگ و دو طاق نمای باریک و بلند جنبین است .

طاق نمای مرکزی را تزیینات زیبای معقلی مرکب از آجر و کاشی‌های الوان سیاه و سفید و فیروزه‌ای و دو کتیبه به خط ریحان پیرایش می‌ دهد .

نشان چوگان دار :

گنبد غفاریه مراغه وابسته به دوره ایلخانان و دارای تزیینات بسیار زیبا , به ویژه اشکال هنر کاشی کاری مرسوم در این دوره است . برخی از عناصر معماری در گنبد غفاریه , ایرانی نیست و همین طور در ضلع جنوبی , شرقی و غربی سازه از نشانی به نام چوگان دار مصرف شده که در بنای دیگری در ایران مشاهده نشده است که این نشان به نوعی هویت بنای غفاریه را مشخص می نماید .

با دقت به سه نشان خانوادگی بر بالای پنجره ها که به صورت دو عصای پشت به پشت است , در می یابیم که آن‌ها نشان خانوادگی ‹چوگانداران› است . این نشان , همینطور بر بنایی واقع در بیت المقدس یعنی مکتب ( امیر ایل ملک ( که مدرسه ملکیه گفته می شود و نیز بر چلچراغی مینایی متعلق به موزه قسطنطنیه , به همراه اسم ( ایل ملک چوگاندار ( دیده می شود .

تزئینات گنبد غفاریه مراغه

در رابطه تزیینات و حتی معماری بناهای دوره ایلخانی , بالاخص گنبد غفاریه مراغه به قدر کافی حرف نشده است . برخی از تزیینات بناها , مانند کاشی معرق و تکنیک جدید کاشی لعاب پران , در این عصر صورت گرفته و از این دوره کاربرد کتیبه های کاشی معرق به صورت جدی فراگیر شده‌است . با بررسی تزیینات گنبد غفاریه و نمونه های مشابه آن , به ویژه در زمان ایلخانی , می توان به گونه بندی جامعی از تزیینات این دوره دست یافت . پرداخت داده ها در پژوهش حاضر به شیوه توصیفی , مقایسه ای و تحلیلی بوده و روش یافته اندوزی در آن به صورت کتابخانه ای و میدانی است و تقریبا هفده سازه از زمان های مختلف نظیر گنبد سرخ , گنبد سلطانیه , مسجد جامع اشترجان و . . . نوع شناسی شده‌است . حاصل این مطالعه , شناخت تزیینات گنبد غفاریه , برج مقبره های پیشین و بناهای نیز عصر گنبد است . در این گنبد تزیینات متنوعی به کار رفته که منشا آن در این دوره و از نمونه های اولیه این تزیینات است .

در گنبد غفاریه مراغه , رنگ – که در گنبد سرخ کم مستعمل و به آبی فیروزه ای منحصر است – بسیار مورد استفاده قرار گرفته است , رنگ های سیاه , سفید و آبی تیره تا آبی روشن . حروف کتیبه ها به رنگ سیاه بر زمینه ای سفید قرار گرفته و با اسلیمی هایی به رنگ آبی فیروزه ای آذین گردیده اند . نماهای جانبی و نماهای عقبی , به عوض آنکه نظیر نماهای گنبد سرخ , بسته و فاقد هر جور وزنه ای باشند , هر یک به دو پنجره در باطن طاقنما مجهزند . بالای هر پنجره که در چهار چوبی مستطیل قرار گرفته , با نقوش بسیار زیبایی از خشت و کاشی مینایی تزیین شده‌است . بالای این تزیینات , نواری قرار گرفته که با سه نشان خانوادگی صاحب آرامگاه آذین شده‌است . شبستان اصلی با گچ سفید اندود شده و دارای طاقنماهای مسطح عریضی با مقرنس است .

بازدید : 25 بازدید
تعداد دیدگاه در این پست 0 نظر .

 

نظر خود را ارسال کنید